Jujutsu Kaisen là gì, và vì sao một bài về training lại bắt đầu bằng một anh tóc trắng bịt mắt?

What is Jujutsu Kaisen, and why does an article about training begin with a white-haired man wearing a blindfold?

Trước khi bắt đầu, tôi xin giải thích rất nhanh cho những ai chưa từng xem Jujutsu Kaisen và đang tự hỏi vì sao mình bấm vào một bài về L&D, nhưng lại gặp ngay một anh tóc trắng bịt mắt, đẹp trai một cách hơi thiếu trách nhiệm.

Before we begin, a quick note for anyone who has never watched Jujutsu Kaisen and is wondering why they clicked on an article about L&D, only to be greeted by a white-haired man in a blindfold who looks handsome in a slightly irresponsible way.

Jujutsu Kaisen là một thế giới nơi cảm xúc tiêu cực của con người có thể tích tụ thành lời nguyền. Đại loại là, bạn stress vì deadline, buồn vì tình yêu, cay vì bị khách hàng sửa brief lần thứ bảy, và đâu đó trong vũ trụ JJK, những năng lượng đó có thể biến thành một con quái vật thật sự. Nghe rất hợp lý, nếu bạn từng làm việc nhóm.

Jujutsu Kaisen is a world where negative human emotions can build up and turn into curses. In other words, you get stressed by deadlines, heartbroken by love, furious because a client changed the brief for the seventh time, and somewhere in the JJK universe that energy can become an actual monster. Honestly, this makes sense if you have ever done group work.

Để xử lý mớ hỗn loạn đó, thế giới này có một lực lượng gọi là chú thuật sư. Họ không chỉ học đánh nhau, họ học cách đọc tình huống, kiểm soát năng lượng, ra quyết định dưới áp lực, sống sót trong môi trường có khả năng giết mình, và quan trọng nhất là không phát điên khi hệ thống xung quanh mình vốn đã hơi phát điên.

To handle that mess, this world has a group of people called jujutsu sorcerers. They do not simply learn how to fight, they learn how to read situations, control energy, make decisions under pressure, survive in an environment that can kill them, and most importantly, not lose their minds inside a system that is already slightly insane.

Nói ngắn gọn, JJK có trường học, có thầy cô, có học viên mới, có thực tập hiện trường, có mentor, có lãnh đạo cấp cao, có rủi ro nghề nghiệp, có chính trị tổ chức, và có những buổi đào tạo thực chiến mà nếu đưa vào doanh nghiệp thật thì phòng pháp chế sẽ ngất tại chỗ.

In short, JJK has schools, teachers, new learners, field practice, mentors, senior leaders, occupational risk, organizational politics, and a kind of field-based training that would make a corporate legal team faint on the spot.

Vì vậy, trong bài này, ta sẽ tạm coi thế giới chú thuật như một môi trường training cực đoan, không phải kiểu training ngồi phòng lạnh, bật slide, cuối buổi điền form phản hồi “nội dung hữu ích, giảng viên nhiệt tình”, mà là training trong một nơi mà bài kiểm tra đầu ra đôi khi là: em còn sống không?

So in this article, we will treat the world of jujutsu as an extreme training environment. This is not the kind of training where people sit in an air-conditioned room, click through slides, and end the session by rating “useful content, enthusiastic trainer.” This is training in a place where the final assessment may simply be: are you still alive?

Từ môi trường rất hỗn loạn đó, Jujutsu Kaisen lại đưa ra một quan sát khá sắc về đào tạo: một người học không phát triển nhờ một người thầy hoàn hảo, người học phát triển nhờ được đặt vào đúng hệ sinh thái đào tạo, gặp đúng kiểu người hướng dẫn ở đúng thời điểm.

Out of that chaos, Jujutsu Kaisen offers a surprisingly sharp observation about training: a learner does not grow because they have one perfect teacher, a learner grows because they are placed inside the right learning ecosystem, with the right type of guidance at the right time.

Với Itadori Yuji, hệ sinh thái đó có ba cái tên: Gojo, Nanami và Yaga.

For Itadori Yuji, that ecosystem has three names: Gojo, Nanami, and Yaga.

Itadori Yuji không có một người thầy, nghe hơi sai, vì ai xem Jujutsu Kaisen cũng nhớ Gojo Satoru đứng đó, tóc trắng, bịt mắt, đẹp trai một cách hơi thiếu trách nhiệm, và hành xử như thể mọi quy định trong thế giới chú thuật chỉ là gợi ý tham khảo.

Itadori Yuji does not have one teacher, which sounds wrong at first, because anyone who has watched Jujutsu Kaisen remembers Gojo Satoru standing there with white hair, a blindfold, and the energy of someone who treats every rule in the jujutsu world as a polite suggestion.

Nhìn kỹ hơn, Gojo không phải toàn bộ hành trình học tập của Itadori, Gojo chỉ là người mở cửa. Sau cánh cửa đó, Itadori cần Nanami để hiểu công việc này không chỉ là đánh nhau cho ngầu, và phía sau tất cả, cậu cần Yaga, người tạo ra điều kiện để cậu được sống, được học, và được trở thành một phần của hệ thống.

Look closer, and Gojo is not the whole of Itadori’s learning journey, he is the person who opens the door. After that door, Itadori needs Nanami to understand that this job is not just about looking cool in combat, and behind all of it, he needs Yaga, the person who creates the conditions for him to live, learn, and become part of the system.

Nói cách khác, JJK không viết một câu chuyện về “người thầy vĩ đại”, nó viết về một hệ sinh thái đào tạo, nơi một người ném học viên vào trải nghiệm, một người đi cạnh học viên khi trải nghiệm bắt đầu đau, và một người đứng sau giữ cho cả hệ thống chưa sập.

In other words, JJK is not telling a story about “the great teacher,” it is telling a story about a learning ecosystem, where one person throws the learner into experience, one person walks beside them when experience starts to hurt, and one person stands behind the scenes to keep the system from falling apart.

Nếu bỏ lớp anime, lời nguyền, domain expansion ra ngoài, đây chính là điều rất nhiều chương trình L&D ngoài đời vẫn đang làm sai, họ bắt một người trainer phải vừa là Gojo, vừa là Nanami, vừa là Yaga, để rồi trainer kiệt sức, học viên hoang mang, còn tổ chức thì tưởng mình đã “đào tạo xong” chỉ vì có một buổi workshop rất đẹp slide.

Strip away the anime, the curses, and the domain expansions, and this is exactly where many real-world L&D programs go wrong. They expect one trainer to be Gojo, Nanami, and Yaga at the same time, and the result is a burned-out trainer, confused learners, and an organization that thinks it has “done training” because one workshop had very pretty slides.

Người thầy tin rằng trải nghiệm trực tiếp là bài giảng tốt nhất.

The teacher who believes direct experience is the best lesson.

Gojo Satoru là kiểu người thầy mà nếu đưa vào doanh nghiệp thật, phòng HR sẽ vừa mê vừa sợ. Mê vì ông tạo ra trải nghiệm học tập không thể quên, sợ vì phương pháp của ông nhìn từ xa rất giống “ném người mới xuống nước rồi đứng trên bờ cười”.

Gojo Satoru is the kind of teacher who would make a real corporate HR team both fascinated and terrified. Fascinated, because he creates unforgettable learning experiences, and terrified, because from a distance his method looks suspiciously like throwing a new hire into deep water and smiling from the shore.

Giai đoạn 1 · Khai mở Phase 1 · Opening

Gojo Satoru

Constructivism · Experiential Learning (Kolb)

Lý thuyết

Vòng học tập trải nghiệm của Kolb thường bắt đầu bằng trải nghiệm cụ thể, sau đó người học quan sát, phản tư, rút ra khái niệm, rồi thử nghiệm lại. Gojo đặc biệt ở chỗ, ông cực kỳ tin vào bước đầu tiên, đôi khi tin hơi quá, vì ông không mở lớp bằng định nghĩa, ông mở lớp bằng một cú sốc.

Kolb’s experiential learning cycle usually begins with concrete experience, then moves through observation, reflection, conceptualization, and active experimentation. Gojo is special because he believes very strongly in the first step, sometimes a little too strongly, since he does not open class with a definition, he opens it with a shock.

Throw into the deep end

Throw into the deep end

Gojo đưa Itadori vào môi trường thực chiến gần như ngay lập tức, không đợi học viên “sẵn sàng”, vì trong thế giới chú thuật, sự sẵn sàng thường là một thứ xa xỉ. Cường độ cao làm người học tỉnh, kích hoạt sự chú ý, ký ức và cảm giác “à, hóa ra chuyện này không nằm trên slide”.

Gojo places Itadori in a real combat environment almost immediately, without waiting for the learner to be “ready,” because in the jujutsu world, readiness is often a luxury. High intensity wakes the learner up, activates attention and memory, and creates the very useful realization that, yes, this was never on the slide deck.

Ứng dụng: action learning, problem-first instruction Applied as: action learning, problem-first instruction

Situated learning

Một trong những điều thú vị ở Gojo là ông không quá tôn trọng ranh giới giữa “lớp học” và “đời thật”. Với Gojo, học có thể nằm trong một chuyến đi, một nhiệm vụ, một tình huống nửa đùa nửa thật mà người học chưa kịp nhận ra mình đang được huấn luyện, và chính bối cảnh thật đó tạo ra khả năng transfer mạnh hơn nhiều so với một slide có hình bóng đèn và dòng chữ “Think outside the box”.

One interesting thing about Gojo is that he does not respect the boundary between “classroom” and “real life” very much. For him, learning can happen inside a trip, a mission, or a half-joking situation where the learner has not yet realized they are being trained, and that authentic context creates stronger transfer than any slide with a lightbulb icon and the words “Think outside the box.”

Ứng dụng: situated learning, case-based instruction Applied as: situated learning, case-based instruction

Implicit moral modeling

Implicit moral modeling

Gojo không phải kiểu thầy ngồi xuống và nói: “Hôm nay chúng ta sẽ học về đạo đức nghề nghiệp”, may quá, vì nếu Gojo giảng đạo đức bằng PowerPoint thì chắc cả lớp sẽ trốn học. Ông truyền giá trị bằng hành động, bằng việc bảo vệ học trò khi hệ thống muốn loại bỏ họ, can thiệp khi một đứa trẻ bị mắc kẹt trong cấu trúc gia tộc, và tin vào thế hệ sau dù chính thế hệ của ông đã bị hệ thống làm cho méo mó.

Gojo is not the type of teacher who sits down and says, “Today we will learn about professional ethics,” which is probably for the best, because if Gojo taught ethics through PowerPoint, half the class would skip it. He transmits values through action, by protecting students when the system wants to remove them, intervening when a child is trapped inside a clan structure, and believing in the next generation even though his own generation has already been distorted by the system.

Ứng dụng: role modeling, psychological safety Applied as: role modeling, psychological safety

Trong giảng dạy người lớn

In adult learning

Gojo model hiệu quả nhất với người đã có một phần nền tảng và cần được đẩy ra khỏi vùng an toàn, như nhân sự mid-level lên vai trò mới, senior trong leadership pipeline, sinh viên năm cuối làm capstone, hoặc những người cần một cú va chạm thật để hiểu công việc không vận hành như sách nói. Dùng sai đối tượng thì rất nguy hiểm, vì với người mới hoàn toàn, phương pháp “ném vào thực tế” có thể không tạo ra trưởng thành, mà chỉ tạo ra hoảng loạn có chứng chỉ tham gia.

The Gojo model works best for learners who already have some foundation and need to be pushed out of their comfort zone: mid-level employees moving into new roles, seniors in a leadership pipeline, final-year students doing a capstone, or anyone who needs a real collision with practice to understand that work does not operate the way textbooks say it does. Applied to the wrong audience, it becomes dangerous, because for complete beginners, throwing them into reality may not create growth, it may only create panic with a certificate of participation.

Người thầy làm việc cùng thay vì đứng trên bục giảng.

The teacher who works alongside instead of standing at the podium.

Nếu Gojo là người kéo rèm sân khấu và nói “nhìn đi, thế giới thật đây”, thì Nanami là người đứng cạnh bạn sau đó và nói: “Được rồi, bây giờ đừng chết vì thiếu quy trình”. Nanami không có năng lượng của một diễn giả truyền cảm hứng, ông bước vào với vẻ mặt của một người đã đi làm đủ lâu để biết thế giới không thay đổi chỉ vì bạn có thái độ tích cực.

If Gojo is the person who pulls back the curtain and says, “Look, this is the real world,” Nanami is the person standing beside you afterward saying, “All right, now please do not die because you skipped the process.” Nanami does not have the energy of a motivational speaker, he enters with the face of someone who has worked long enough to know that the world does not change just because you have a positive attitude.

Giai đoạn 2 · Củng cố Phase 2 · Consolidation

Nanami Kento

Cognitive Apprenticeship · Near-peer Mentoring (Collins & Brown)

Lý thuyết

Nanami rất gần với cognitive apprenticeship: học nghề thông qua quan sát người có kinh nghiệm làm việc thật, nghe họ giải thích cách họ nghĩ, rồi dần dần tự thực hành với mức hỗ trợ giảm xuống. Điểm quan trọng ở đây không phải là “đứng cạnh chuyên gia” cho vui, mà là chuyên gia phải làm cho tư duy của mình trở nên nhìn thấy được, vì người mới thường không thiếu mắt, họ thiếu cách nhìn.

Nanami is very close to cognitive apprenticeship: learning a craft by observing an experienced person doing real work, listening to how they think, and then gradually practicing with less support. The important point is not standing next to an expert for decoration, it is making the expert’s thinking visible, because beginners usually do not lack eyes, they lack a way of seeing.

Think-aloud modeling

Nanami không chỉ làm mẫu, ông nói ra cách ông đọc tình huống. Khi đi cùng Itadori, ông giải thích cách quan sát dấu vết, cách phán đoán đối thủ, cách hiểu những gì còn sót lại sau một kỹ thuật, và đó là phần mà người mới rất cần, vì trong công việc thật, người mới thường chỉ thấy kết quả cuối cùng mà không thấy quá trình lọc tín hiệu, bỏ qua nhiễu và dự đoán rủi ro của người có kinh nghiệm.

Nanami does not only model the work, he says out loud how he reads the situation. When he works with Itadori, he explains how to observe traces, judge an opponent, and understand what remains after a technique, and that is exactly what beginners need, because in real work they often see only the final decision, not the expert’s process of filtering signals, ignoring noise, and anticipating risk.

Ứng dụng: think-aloud protocol, job shadowing có cấu trúc Applied as: think-aloud protocol, structured job shadowing

Explicit moral discourse

Explicit moral discourse

Khác với Gojo, Nanami nói thẳng về giá trị, không màu mè, không lên gân, không biến nghề nghiệp thành khẩu hiệu. Ông nói với Itadori về ranh giới giữa bổn phận và bản thân, về việc người lớn không phải lúc nào cũng cao thượng, và về chuyện có những công việc ta làm không phải vì chúng làm ta hạnh phúc, mà vì nếu không làm thì có thứ còn tệ hơn sẽ xảy ra.

Unlike Gojo, Nanami speaks directly about values, without decoration, drama, or turning the profession into a slogan. He talks to Itadori about the boundary between duty and self, about the fact that adults are not always noble, and about how some work is done not because it makes us happy, but because not doing it would allow something worse to happen.

Ứng dụng: reflective practice, values clarification Applied as: reflective practice, values clarification

Trong giảng dạy người lớn

In adult learning

Nanami model phù hợp nhất với new hire từ tháng thứ hai đến tháng thứ sáu, junior trong các ngành đòi hỏi phán đoán cao như tư vấn, luật, y tế, giáo dục, nghiên cứu, hoặc bất kỳ môi trường nào mà “làm đúng task” chưa đủ, vì người học còn phải hiểu hậu quả của task đó. Nanami không tạo cảm hứng kiểu hội thảo 90 phút, ông tạo năng lực nghề nghiệp, và đôi khi, với người học đang bước vào một thế giới quá phức tạp, một người đi cùng đúng nghĩa còn quý hơn một thiên tài đứng từ xa chỉ tay.

The Nanami model fits new hires from month two to month six, juniors in high-judgment fields such as consulting, law, medicine, education, research, or any environment where doing the task correctly is not enough, because learners also need to understand the consequences of the task. Nanami does not create inspiration in the style of a 90-minute seminar, he builds professional capability, and for a learner entering a complex world, someone who truly walks beside them can be more valuable than a genius pointing from a distance.

Người không dạy Itadori điều gì, nhưng tạo ra điều kiện để mọi thứ có thể xảy ra.

The person who does not teach Itadori directly, but creates the conditions for everything to happen.

Yaga Masamichi là kiểu nhân vật mà người xem dễ lướt qua, vì ông không tóc trắng phát sáng như Gojo, không có khí chất nhân viên văn phòng đã nhìn thấu hồng trần như Nanami, và cũng không xuất hiện quá nhiều trong hành trình trực tiếp của Itadori. Dù vậy, nếu bỏ Yaga ra khỏi hệ thống, rất nhiều thứ sẽ không thể bắt đầu.

Yaga Masamichi is the kind of character viewers can easily overlook. He does not have Gojo’s glowing white-haired presence, he does not have Nanami’s exhausted office-worker-who-has-seen-through-life energy, and he does not appear that often in Itadori’s direct journey. Still, if Yaga is removed from the system, many things cannot even begin.

Tầng hệ thống · Thiết kế môi trường System layer · Environment design

Yaga Masamichi

Institutional Design · Transformative Care (Mezirow)

Lý thuyết

Nếu Gojo đại diện cho trải nghiệm, Nanami đại diện cho apprenticeship, thì Yaga đại diện cho institutional design. Nói đơn giản, ông không thiết kế từng bài học, ông thiết kế điều kiện để việc học có thể xảy ra, và trong một hệ thống đào tạo, đây thường là phần ít được nhìn thấy nhất nhưng lại quyết định mọi thứ có đứng vững hay không.

If Gojo represents experience and Nanami represents apprenticeship, Yaga represents institutional design. Simply put, he does not design every single lesson, he designs the conditions that allow learning to happen, and in a training system, this is often the least visible layer but the one that decides whether everything can stand.

Curriculum architect

Curriculum architect

Yaga không dạy Itadori trực tiếp, nhưng ông là một phần của cấu trúc tạo ra Gojo, người sau đó trở thành thầy của Itadori. Đây là ảnh hưởng tầng hai, và ảnh hưởng tầng hai thường bị đánh giá thấp vì nó không có khoảnh khắc “wow” ngay lập tức, dù một người thiết kế hệ thống giỏi có thể thay đổi cách rất nhiều lớp học diễn ra.

Yaga does not teach Itadori directly, but he is part of the structure that produced Gojo, who later becomes Itadori’s teacher. This is second-layer influence, and second-layer influence is often underestimated because it does not create an immediate “wow” moment, even though a strong system designer can change the way many classes happen.

Ứng dụng: L&D design, learning culture architecture Applied as: L&D design, learning culture architecture

Institutional protection

Institutional protection

Môi trường học tập không chỉ là nơi có tài liệu, giảng viên và lịch học, mà còn là câu hỏi người học có được phép chưa hoàn hảo không. Nếu hệ thống chỉ biết loại bỏ cái chưa ổn, nó sẽ không bao giờ đào tạo được ai phức tạp, và nếu môi trường chỉ biết phạt sai, người học sẽ học rất nhanh một điều duy nhất: đừng thử gì cả.

A learning environment is not just a place with materials, trainers, and a schedule, it is also the answer to the question: is the learner allowed to be imperfect here? If a system only knows how to remove what is not yet stable, it will never train complex people, and if an environment only punishes mistakes, learners will quickly learn one thing: do not try anything.

Ứng dụng: psychological safety, systemic equity Applied as: psychological safety, systemic equity

Trong giảng dạy người lớn

In adult learning

Yaga không đại diện cho một “phong cách giảng dạy” theo nghĩa thông thường, ông đại diện cho vai trò của người thiết kế môi trường, như L&D manager, HRBP, trưởng khoa, người xây dựng chương trình, người đặt ra quy tắc đánh giá, người bảo vệ ngân sách cho đào tạo, và người quyết định học tập trong tổ chức là một hệ thống thật hay chỉ là hoạt động phụ diễn ra sau giờ làm.

Yaga does not represent a teaching style in the usual sense, he represents the role of the environment designer: the L&D manager, HRBP, department head, program builder, assessment designer, budget protector, and the person who decides whether learning in the organization is a real system or just a side activity squeezed in after work.